O ZFŚS słów kilka cz. I

O ZFŚS słów kilka cz. I

Ostatnio dotarło do mnie kilka próśb o wyjaśnienia zagadnień dotyczących zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Postanowiłem opublikować te zapytania oraz zaproponować rozwiązanie problemu.

Czy emeryci mogą otrzymywać z zfśs mniej świadczeń niż pracownicy?

 

Problem

W firmie zmieniamy regulamin korzystania z zfśs. Chcielibyśmy ograniczyć możliwość korzystania z funduszu przez emerytów zakładu pracy i członków ich rodzin. Czy w związku z tym możemy przyznać mniej korzystne świadczenia z zfśs dla emerytów niż dla pracowników? Czy możemy zmniejszyć grupę osób uznanych za członków rodziny emeryta w stosunku do grupy osób określanych jako członkowie rodziny pracownika?

Moim zdaniem

Zmniejszenie świadczeń z zfśs dla emerytów zakładu pracy byłoby niezgodnym z przepisami ograniczeniem możliwości korzystania z funduszu socjalnego u pracodawcy, u którego przeszli na emeryturę. Również zmniejszenie grupy osób uznanych za członków rodziny emeryta w stosunku do rodziny pracownika nie jest możliwe w świetle obowiązującego prawa.

Uzasadnienie

Emeryci zfśsDo korzystania z zfśs są uprawnieni pracownicy danego zakładu pracy i ich rodziny oraz emeryci i renciści – byli pracownicy zakładu pracy wraz z członkami ich rodzin. Możliwość korzystania ze środków zfśs może zostać przyznana w regulaminie gospodarowania funduszem także innym osobom.

Wskazane dwie grupy osób są uprawnione do korzystania z zfśs z mocy ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. W korzystaniu z funduszu socjalnego tworzonego w firmie żadna z tych osób nie może zostać wyłączona spod pojęcia osoby uprawnionej, nawet jeśli wyrażą na to zgodę związki zawodowe lub przedstawiciele pracowników.

W odniesieniu do emerytów i rencistów zakładu pracy mówimy o osobach, które przeszły na któreś z tych świadczeń w danym zakładzie pracy. W przypadku gdy osoba mająca prawo do emerytury lub renty pozostaje w stosunku pracy, świadczenia z zfśs przysługują jej na zasadach dotyczących pracowników firmy.

Skoro emeryt jest osobą uprawnioną do korzystania z zfśs z mocy przepisów, nie tylko nie można wyłączyć tego uprawnienia, ale także nie można go ograniczyć. W regulaminie powinien być więc przyjęty taki sam jak dla pracowników zarówno katalog świadczeń, jak i kryteria ich uzyskiwania.

Przepisy nie definiują pojęcia „członkowie rodziny”, nie zawierają również odesłania w tym zakresie do innych przepisów. Osoby te powinny zatem zostać szczegółowo wskazane w regulaminie gospodarowania środkami funduszu.

Członkami rodziny uprawnionymi do korzystania z zfśs mogą być np.:

  • współmałżonek,
  • pozostające na utrzymaniu i wychowaniu dzieci własne, przysposobione oraz przyjęte na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, jak również dzieci współmałżonka,
  • pozostające na utrzymaniu danej osoby wnuki i rodzeństwo w wieku do lat 18 (jeżeli się uczą – do czasu ukończenia nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25. roku życia).

 

Pewnych osób nie można wyłączyć z pojęcia członków rodziny – na pewno będą to zawsze małżonek i nieletnie dzieci emeryta (rencisty) lub pracownika.

Przy tworzeniu katalogu osób wchodzących w zakres pojęcia „członkowie rodziny” nie można różnicować go w odniesieniu do pracowników i emerytów. Oczywiście w praktyce najprawdopodobniej dzieci emeryta nie będą już mogły korzystać z zfśs prowadzonego w zakładzie pracy, z którego emeryt odszedł na emeryturę. Nie będą najczęściej spełniać chociażby kryterium wieku (które bezwzględnie powinno zostać określone w regulaminie).

Jednak przynależność do grupy uprawnionych do korzystania ze środków zfśs nie przesądza o przyznaniu danej osobie jakiegokolwiek świadczenia określonego w regulaminie gospodarowania środkami zfśs. Decyzja o przyznaniu świadczenia jest zawsze uznaniowa, uzależniona od sytuacji rodzinnej, materialnej i życiowej uprawnionej osoby.

Podstawa prawna

art. 2, art. 8, art. 12a ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 800 ze zm.)

 

Jak należy dofinansować z zfśs wypoczynek pracownika zatrudnionego na część etatu?

 

Problem

Czy pracownik, który jest zatrudniony na część etatu, powinien otrzymać dofinansowanie do wypoczynku proporcjonalnie do wymiaru etatu? Jak wartościować wysokość dofinansowania poszczególnym pracownikom?

Moim zdaniem

Nie, co do zasady wysokość dofinansowania do wypoczynku jest uzależniona jedynie od sytuacji materialnej pracownika.

Uzasadnienie

pół etatu zfśsZasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z zfśs oraz zasady przeznaczania środków funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej określa pracodawca w regulaminie (art. 8 ustawy o zfśs).

W regulaminie funduszu, poza ogólnymi – socjalnymi warunkami przyznawania uprawnionym pomocy – można wprowadzić również dodatkowe kryteria. Pracodawca może stworzyć tzw. progi dochodowe pracowników, które uprawniają ich do pomocy socjalnej w określonej wysokości (np. dopłat do wypoczynku).

Podstawowym kryterium, jakim należy się kierować przy przyznawaniu świadczeń z zfśs, jest zatem zawsze sytuacja życiowa, rodzinna i materialna uprawnionych osób.

Zdaniem Sądu Najwyższego pracodawca administrujący środkami zfśs nie może ich wydatkować niezgodnie z regulaminem zakładowej komisji socjalnej, którego postanowienia nie mogą być sprzeczne z zasadą przyznawania świadczeń według kryterium socjalnego, to jest uzależniającego przyznawanie ulgowych usług i świadczeń wyłącznie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z zfśs (wyrok SN z 20 sierpnia 2001 r., I PKN 579/00, OSNP 2003/14/331).

Przyznawanie świadczeń z zfśs musi być zawsze uzależnione od sytuacji materialnej uprawnionych osób.

Oceniając sytuację życiową i materialną pracowników i ich rodzin, należy brać pod uwagę zarówno wysokość pobieranego w danym zakładzie pracy wynagrodzenia (np. według wprowadzonych w regulaminie progów), jak i dochód przypadający na jednego członka rodziny. Istotne jest, aby świadczenia z tego funduszu trafiały do osób faktycznie potrzebujących pomocy – czyli znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.

Bez wpływu na te kryteria pozostaje natomiast wymiar etatu, w jakim pracownik świadczy pracę. Podobnie jest z innymi elementami stosunku pracy pracowników – takimi jak rodzaj, godziny wykonywanej pracy, stanowisko czy miejsce świadczenia pracy.

Podstawa prawna

art. 2 ust. 1, art. 3, art. 8 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 800 ze zm.).

 

Zachęcam Was do częstego odwiedzania mojej strony. Już wkrótce znajdziecie tu, drugą część porad dotyczących zfśs a także publikacje dotyczące prawa pracy. Zachęcam do lektury oraz przesyłania do mnie pytań, uwag i komentarzy, za które już teraz dziękuję.

Autor: Ryszard Filochowski